E-Ticarette İade Ekonomisi: Geri Dönüş Lojistiği Büyüyor, Maliyetler Artıyor
Günümüzün dijital çağında, tek bir tıklamayla alışveriş yapmanın kolaylığı, beraberinde önemli bir lojistik sorunu getiriyor: iade ekonomisi. Tüketiciler için sunduğu konforun bedeli, hem işletmeler hem de gezegenimiz için giderek artan bir yük haline geliyor. Yaşar Üniversitesi’nden uzmanlar, hızla büyüyen bu iade döngüsünün maliyetlerini ve çevresel etkilerini mercek altına aldı.
İade Süreci Üretim Maliyetini Aşabiliyor
Online alışverişin hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline gelmesiyle birlikte, iade süreçleri de lojistik sektörünün en karmaşık sınavlarından biri oldu. Özellikle giyim sektöründe gözlemlenen yüksek iade oranları, ‘tersine lojistik’ kavramını gündemin üst sıralarına taşıdı. Yaşar Üniversitesi Lojistik Yönetimi Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Melisa Özbiltekin Pala, masum görünen bir iade işleminin, aslında ürünün kendi üretim maliyetini dahi aşan operasyonel bir yüke ve ciddi bir karbon ayak izine neden olabileceği konusunda uyarılarda bulundu. Pala, “Pek çok durumda, bir kazağın iade süreci, o kazağın tek birim üretim maliyetinden daha yüksek bir operasyonel yük oluşturabiliyor. Bu durum, bazı işletmeleri iade edilen ürünleri yeniden satışa sunmak yerine imha etmeye yönlendirebiliyor” ifadelerini kullandı.
Tek Bir İadenin Görünmeyen Yolculuğu
Bir ürünün müşteriden alınıp depoya geri dönmesi, tahmin edilenden çok daha katmanlı bir süreci kapsıyor. Dr. Pala, bu sürecin detaylarını şöyle özetledi: “Ürünün toplanması, taşınması, kalite kontrolünden geçirilmesi, yeniden paketlenmesi ve tekrar stoklara alınması gibi birçok adım bulunuyor. Örneğin, bir kazağın üretim aşaması, ölçek ekonomileri sayesinde genellikle daha düşük maliyetliyken; iade edilen bir ürün için gerçekleştirilen bu adımlar, tekil bazda çok daha maliyetli hale geliyor.” Bu maliyet baskısı, işletmeleri alternatif çözümler aramaya itebiliyor.
Çevresel Etkiler ve Karbon Yükü
Tüketicilerin en sık karşılaştığı iade nedenlerinden biri olan beden uyuşmazlığı, kontrolsüz yönetildiğinde ciddi çevresel sorunlara yol açabiliyor. Dr. Pala, tüketicinin “uymazsa geri gönderirim” rahatlığının arkasında yatan görünmeyen karbon ayak izine dikkat çekti. “Bir ürün, kargo aracılığıyla toplama merkezlerine, ayrıştırma ve kalite kontrol birimlerine taşınıyor, yeniden paketleniyor ve ardından tekrar stoklanıyor. Özellikle moda perakendesinde, bir ürünün iade sürecindeki karbon salınımı, ilk sevkiyat sürecindeki emisyonu aşabiliyor. Bu durum, sektörde ciddi bir ekolojik yük oluşturuyor.” Bu nedenle, tüketicilerin bilinçli kararlar alması ve işletmelerin iade süreçlerini sürdürülebilirlik odaklı yeniden değerlendirmesi büyük önem taşıyor.
Çözüm: Stratejik İyileştirme ve Tersine Lojistik Yönetimi
Dr. Pala, iade ekonomisinin getirdiği zorlukların üstesinden gelmenin yolunun stratejik iyileştirmelerden geçtiğini vurgulayarak, “Tersine lojistik süreçlerinin dikkatli ve düzenli bir şekilde yönetilmesi gerekiyor. Taşıma planlamasının optimize edilmesi, enerji verimliliğinin artırılması ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesiyle bu riskler minimize edilebilir” dedi. Doğru yönetilen tersine lojistik uygulamalarının, hem operasyonel verimliliği artırdığını hem de sürdürülebilirlik hedefleriyle uyum sağladığını sözlerine ekledi.
